امتیاز موضوع:
  • 0 رای - 0 میانگین
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
کارگاه تفسیر استاد صفایی
#1
Star 
با عرض سلام.

در این بخش محتواهایی که برای ارائه در کلاس کارگاهی تفسیر استاد صفایی آماده می شود قرار داده می شود.

این کلاس با حضور آقایان امیرزاده، اسفندیاری و اینجانب (مهدوی) تشکیل می شود.



با تشکر از زحمات دوستان در این سایت مفید.
پاسخ
#2
بررسی معنایی برخی لغات سوره نصر
با استفاده از کتاب التحقیق ( مصطفوی )
رأیت :
- مقاییس اللغه
o دلالت بر نظر و ابصار با چشم یا با نوعی بصیرت دیگر
- مصبا
o ابتدا به بررسی ریشه روی پرداخته است
o رایت الشی به معنای أبصرته بحاسه البصر
o استعمال به معنای علم و ظن که متعدی به دو مفعول می شود
- مفردات
o ادراکی است که به حسب قوای نفس 4 معنا پیدا می کند و در این 4 معنا استعمال می شود .
1- ادراک حسی و آنچه جاری مجرای آن می شود .
2- وهم و تخیل مثل : «و لو تری اذا یتوفی الذین کفرو ا»
3- تفکر مثل : «انی اری ما لا ترون »
4- عقل مثل : « ما کذب الفواد ما رای » ؟؟؟
- لسان
o رویه بالعین یک مفعولی و رویه به معنای علم دو مفعولی
o فرق رویت و نظر این است که نظر نوعی رویت است که با قصد و برای دیدن ظهور شی است اما رویت صرف دیدن بدون قصد مذکور است یعنی طلب ظهور شی در آن وجود ندارد
o فرق رویت و بدیهه ؟؟؟
- التهذیب ( نکته جدیدی نداشت )
- التحقیق
o معنای کلی این است که نظر به هر وسیله ای که باشد مثل :
1- چشم
2- قلب بصیر
3- شهود روحی
4- رویا و خواب
5- عقل نظری
6- تخیل و تفکری که با ترکیب صور و معانی به دست می آید
فوج ( افواجا ) :
- مقا
o دلالت بر تجمع می کند
o أفاج الرجل : اذا اسرع
- لسا
o بخشی یا جماعتی از مردم
- مفردات
o جماعت که سریع حرکت می کند ( جماعه الماره المسرعه )
- التحقیق
o جدا شده یا بخشی از یک چیز که در آن جریان و حرکتی دیده می شود .
o تفاوت معنایی آن با سایر مشابه های معنایی در همین ویژگی است که فوج به معنای بخشی از یک شی که در حکم یا جریان مشترک هستند می باشد .
پاسخ
 سپاس شده توسط amahdavi
#3
جمع بندی لغت فتح از کتاب التحقیق:
اقوال:
  • همه معنای آن را مخالف اغلاق و رفع حجب می دانند با اختلاف در تعبیر:
    • مقاییس: خلاف اغلاق
    • مفردات راغب: ازالة الاغلاق و الاشکال
    • التحقیق: هو ما يقابل الإغلاق، أى رفع الإغلاق و السدّ و الحجب
موارد ستعمالات در معانی مختلف مجازی و حقیقی:
  • فتح باب
  • قضاوت و حکم (صفت الفاتح برای خداوند از این باب است)
  • خروج الماء من العین
  • نصر و اظفار
  • فواتح السور
  • ابتداء (در افتتح)
  • تلقین علی القاری
  • فرج
  • فاتحة الکتاب
 
مشتقات استعمال شده فتح:
استفتح: استنصر (ظاهرا به معنای طلب می باشد.)
انفتح: انفرج (مطاوعه)
افتتح: ابتدأ
فاتحة
فتّاح
مفتاح
الفتحه: الفرجه


(ج9 ص15)
خلاصه مطالب:

مقاییس


- معنای اصلی یکی است و آن هم خلاف اغلاق.

- ذکر مشتقات آن



خلاصه مصباح:

- خلاف مقفل

- ذکر مشتقات



مفردات راغب:

- خلاف اغلاق

- دو نوع است: ما یدرک بالبصر، ما لا یدرک (فتح مادی و معنوی)




نتیجه التحقیق:

- رفع هر گونه اغلاق و سد و حجب مادی و معنوی.

تطبیقات:

- انا فتحنا: رفعه مشکلات مسیر رسالت

- فتح عذاب: فتح معنوی

- ارتباط فتح با نصر و مغفرة و غیره: (در یک آیه این ها از لوازم فتح می باشند. گاهی نصر از مقدمات فتح می باشد حدوثا.)

- بررسی بقیه موارد استعمال فتح و توجیه آن ها
پاسخ
#4
جمع بندی لغت حمد از کتاب التحقیق:
(ج2 ص279)


اقوال در معنای اصلی:
مقاییس:  أصل واحد يدلّ على خلاف الذم
مصباح المنیر: أثنيت عليه
مفردات راغب: : الثناء عليه بالفضيل
التحقیق: أنّ الحمد في مقابل الذّمّ، و يعبّر عنه بالفارسيّة بكلمة- ستايش، و عن الشكر بكلمة سپاس.


مشتقات استعمال شده:
  • حمدت فلانا
  • رجل محمود و محمّد
  • حماداک أن تفعل کذا
  • أحمدت فلانا: وجدته محمودا
  • حمد
  • أحمد
  • حمید



خلاصه مطالب:
مقاییس:

  • اصل واحد: خلاف الذم

  • بررسی مشتقات
 
مصباح المنیر:

  • حمد: ثناء

  • فرق حمد و شکر:
    • حمد:
      • با توجه به صفتی در شخص مقابل
      • معنای تعجب دارد.
      • تعظیم محمود و خضوع حامد دارد.

    • شکر
      • در مقابل فعل طرف است
  • احتمالات فسبح بحمد
    • حامدا
    • و الحمد لک
    • قیل: بحمدک نزّهتک
[*] 
مفردات:


  • معنا: الثناء

  • اخص از مدح و اعم از شکر است
    • مدح هم بر ویژگی اختیاری است و هم ویژگی های غیر اختیاری.
    • شکر در مقابل نعمت گفته می شود.
    • حمد بر ویژگی اختیاری فقط استعمال می شود. چه در مقابل نعمت باشد و چه نباشد.
[*] 
نتیجه التحقیق:


  • معنا: در مقابل ذم، ستایش

  • معنای فسبح بحمد:
    • حمد ملازم تسبیح است. اثبات صفات ثبوتی نفی صفات سلبی است.
    • بحمد متعلق به محذوف و به جای حال مستقر شده است.
    • یا متعلق به تسبیح است. باء معنای الصاق یا سبب
    • علت استعمال حمید با غنی، حکیم و ... همین است.
  • فرق الحمید و حمید
  • آمدن لفظ احمد در انجیل های غیر محرف

[*] 
پاسخ
#5
جمع بندی لغت نصر از کتاب التحقیق

اقوال در معنای اصلی:

مقاییس: اتیان خیر و ایتاء خیر
الاشتقاق: ضد الخذل، عطاء
اساس: مشخص نیست
التحقیق: مطلق اعانه فی قبال مخالف
و اعانه: مطلق تقویت
 
 
استعمالات:
  • نصر الله المسلمین علی العدو
  • انتصر (انتقم)
  • نصرت البلد (أتیته)
  • نصر (مطر)
  • نصر (عطاء)
  • استنصر (طلب نصرت)
  • تناصر (نصر بعضهم
  • نواصر (جوی های از راه دور)
پاسخ
#6
جمع بندی اقوال و استعمالات لغات سوره نصر
دسته بندی حاضر به این صورت است که با مراجعه به کتاب التحقیق و با توجه به نظر مرحوم مصطفوی و نظر سایر لغویون که در کتاب آمده است ابتدا اقوال در موضوع له هر لغت اشاره می شود و در صورتی که کتاب لغتی به موضوع له اشاره نکرده باشد و بیان آن ظهور در استعمالات داشته باشد ( مثل مصباح المنیر ) فقط در جمع بندی استعمالات ، مطالب آن ذکر می شود و در اقوال جایگاهی ندارد .
نصر :
- اقوال
o مقا : اتیان خیر و ایتاء – لازم و متعدی ( نصر الله المسلمین : آتاهم الظفر علی عدوهم )
o مصبا ( این کتاب ظاهرا فقط در مقام بیان استعمالات است و اشاره ای صریح به موضوع له ندارد )
o الاشتقاق :
 متضاد خذل
 عطاء
o التحقیق
 معنای اصلی ( موضوع له ) اعانه در مقابل مخالف
 مفاهیمی که مثل امطار ، اعطاء و ... یا به اصل برمیگردند و از مصادیق آن هستند یا در معنای مجازی استعمال شده اند . در صورت لحاظ دو قید اعانه و در قبال مخالف بودن از مصادیق هستند و در صورت عدم لحاظ مجاز می باشند
- استعمالات کلمه برگرفته از التحقیق و تمام کتبی که در آن مطرح شده است
o مطلق اعانه در مقابل مخالف چه حق و چه باطل
o انتقام
o امطار یا مطر
o در باب افتعال به معنای اراده و اختیار فعل
o عطاء
o اعانه و تقویت کردن
o اعطاء (وقف سائل على قوم فقال: انصروني نصركم اللّه، يريد أعطونى أعطاكم اللّه )
o اغاثه ( ارض منصوره به معنای ارض مغیثه)
رأیت :
- اقوال
o مقاییس اللغه : دلالت بر نظر و ابصار با چشم یا با نوعی بصیرت دیگر
o مفردات : نوعی از ادراک که به حسب قوای نفس 4 معنا پیدا می کند ( ممکن است این موارد را جزء استعمالات در نظر بگیریم )
1- ادراک حسی و آنچه جاری مجرای آن می شود .
2- وهم و تخیل مثل : «و لو تری اذا یتوفی الذین کفرو ا»
3- تفکر مثل : «انی اری ما لا ترون »
4- عقل مثل : « ما کذب الفواد ما رای »
o لسان : رویه بالعین یک مفعولی و رویه به معنای علم دو مفعولی
توضیح بیشتر موضوع له : فرق رویت و نظر این است که نظر نوعی رویت است که با قصد و برای دیدن ظهور شی است اما رویت صرف دیدن بدون قصد مذکور است یعنی طلب ظهور شی در آن وجود ندارد .
فرق رویت و بدیهه
- التهذیب ( نکته جدیدی نداشت )
- التحقیق
o موضوع له و معنای کلی این است که نظر به هر وسیله ای که باشد مثل :
1- چشم
2- قلب بصیر
3- شهود روحی
4- رویا و خواب
5- عقل نظری
6- تخیل و تفکری که با ترکیب صور و معانی به دست می آید
- استعمالات
o رواء : حسن المنظر
o مراه : آیینه
o تراءی : إذا رأی بعضهم بعضا
o ترءیه : ما تراه الحائض من صفرة بعد دم الحيض، أو أن ترى شيئا من أمارات الحيض قبل
o رؤیا :
o روی البعیر : حمله – راویه : شتر یا هر حیوانی که به وسیله آن حمل آب می کردند .
o روی الحدیث : حمله و نقله
o رایه : علم
o رویه : فکر و تدبر - روأت فی الامر : إذا نظرت فیه
o رایت الشی به معنای أبصرته بحاسه البصر
o رای : عقل و تدبیر
o استعمال به معنای علم و ظن که متعدی به دو مفعول می شود
o 4 معنایی که توسط مفردات بیان شد که می توان به عنوان استعمالات در نظر گرفت .
پاسخ
 سپاس شده توسط amahdavi
#7
کلمه فوج در کتاب التحقیق



جمع بندی اقوال در معنای فوج:

مقاییس: كلمة تدلّ على تجمّع

لسان العرب:  القطيع من الناس.

صحاح: الجماعة من الناس

مفردات راغب: الجماعة المارّة المسرعة
التحقیق: هو قطيع من شي‏ء يتراءى فيه جريان

خلاصه مطالب کتاب
مقاییس:


  1. دال بر تجمعافاج: اسرع
 

لسان:

  1. قطیع من الناس
 

مفردات:

الجماعة الماره المسرعه

 

التحقیق:

قطیع من شیء یتراءی فیه جریان

فیج: به مناسبت یاء دال بر انحدار

اشتقاق کبیر آن با فوح و فوخ و فور

 

فرق با جماعه

 
پاسخ
#8
جمع بندی لغت غفر:


اقوال در معنای اصلی غفر:

مقاییس: ستر
مصباح: ستر(صفح عنه)
تهذیب: ستر و تغطیه (لم یفضحه)
التحقیق: محو الاثر  (و أمّا مفاهيم الستر و الصفح و الإصلاح و غيرها: فمن لوازم محو الأثر، فانّه يوجب ستر الخطاء الواقع و الصفح عنه و الإصلاح.)
 
استعمالات:
غفر ذنبه
غفر الثوب
غفر الرجل متاعه
غفر (إذا قام من مرضه ثم نکس)
مغفر
غفاره
الغفیر
جماء غفیرا

پاسخ
#9
اقوال در اصل معنای تاب:

مقاییس: الرجوع
صحاح: الرجوع من الذنب
کلیات: الندم علی الذنب تقر بأن لا عذر لک فی إتیانه
 (در مقابل اعتذار و اخص از ندم) (أوب: الرجوع بالطاعات الی الله) (استعمال با علی به معنای قبول اسم فاعل تواب، استعمال با عن اسم فاعل تائب)

التحقیق:
-هو الرجوع من الذنب و الندم عليه. و هذا المعنى إذا انتسب الى العبد.
- و أمّا إذا انتسب الى اللّه المتعال: فتستعمل بحرف على

 
موارد استعمالات:
  • تاب من ذنبه
  • یتوب الی الله
  • تاب الله علیه
  • التوبة
  • توّاب
  • استتابه: سأله أن یتوب
  • قابل التوب
پاسخ
#10
جمع بندی ذیل آیات:

آیه اول:
  • به قرینه اذا اخبار از آینده است.
  • نصر و فتح خاصی مراد است نه جنس آن ها. به قرینه رأیت الناس.
  • مراد صلح حدیبیه نیست به قرینه و رأیت الناس
  • مراد فتح مکه است. موید آن وعد نصر در آیه نازله هنگام صلح حدیبیه.
  • اسلام آوردن اهل یمن مراد آیه نیست.
 
آیه دوم:
  • الفوج: الجماعة الماره بسرعة. پس یعنی جماعة بعد جماعة اسلام می آورند.
  • دین الله یعنی همان اسلام.
 
آیه سوم:
  • وجه تفریع فاء: اذلال شرک و ابطال باطل موجب تسبیح و اعزاز توحید و احقاق حق موجب حمد.
  • وجه دیگر: با فتح مکه موانع از بین رفت و رسول زمان بیشتری برای حمد و تسبیح داشت.
  • استغفار برای پیامبر درخواست استمرار آن است.
پاسخ


پرش به انجمن:


کاربران در حال بازدید این موضوع: 1 مهمان