مکتب

نسخه‌ی کامل: اصحاب العدد کیستند؟
شما در حال مشاهده نسخه آرشیو هستید. برای مشاهده نسخه کامل کلیک کنید.
سلام.
حضرت استاد در درس شماره 389 می فرمایند:
« به هر حال این مساله [اصحاب العدد] در زمان امام صادق علیه السلام خیلی مطرح بوده است و عده ای مهم جزو اصحاب عدد هستند مثل صدوق که خیلی قاطع هم بر آن تاکید می کند و خود مفید هم ابتداء از اصحاب عدد بوده است بعدا برگشته است.»

به نظر می رسد این مطلب قابل مناقشه باشد. مرحوم صدوق در کتب خود روایات صم للرؤیة و افطر للرؤیة را ذکر کرده اند که خود نشان از آن دارد که ایشان از اصحاب عدد نیستند.
بالاتر از آن ایشان در کتاب المقنع می فرمایند:
« و قد يكون شهر رمضان تسعة و عشرين، و يكون ثلاثين، و يصيبه ما يصب الشهور من النقصان و التمام » ( المقنع 183)
همان طور که می بینید این کلام صراحتا نفی اصحاب العدد است.
برای مراجعه بیشتر به کتب صدوق این آدرس ها را ببینید:
المقنع: صفحه 183.
الهدایة: صفحه 184.
فقیه: جلد 2 صفحه 123.

آنچه باعث شده است ایشان را به عنوان اصحاب العدد ذکر کنند این است که ایشان در باب النوادر ذیل احادیثی که دلالت بر عدم نقصان ماه رمضان دارند می فرمایند:
« قال مصنّف هذا الكتاب رضى اللّه عنه: من خالف هذه الأخبار و ذهب إلى الأخبار الموافقة للعامّة في ضدّها اتّقي كما تتّقى العامّة، و لا يكلّم إلّا بالتقيّة كائنا من كان إلّا أن يكون مستر شدا فيرشد و يبيّن له؛ فإنّ البدعة إنّما تماث و تبطل بترك ذكرها. و لا قوّة إلّا بالله.» ( فقیه، جلد 2 صفحه 171)
سوال این است که چگونه وقتی خود ایشان در باب مناسب با این مطلب صراحتا روایات صم للرؤیة و افطر للرؤیة را ذکر کرده اند چنین نسبتی به ایشان روا باشد؟ خصوصا که این مطالب را باب النوادر ذکر است و همان طور که مرحوم شیخ مفید تاکید کرده اند اخباری که در باب نوادر ذکر می شده است به عنوان اخبار شاذ و غیر قابل عمل بوده اند.
ایشان می فرمایند:
« فهي أحاديث شاذة قد طعن نقاد الآثار من الشيعة في سندها و هي مثبتة في كتب الصيام في أبواب النوادر و النوادر هي التي لا عمل عليها» (الرد علی اصحاب العدد، صفحه 19)

هم چنین مرحوم صدوق در کتاب خصال فرموده اند:
« قال مصنّف هذا الكتاب رضي اللّه عنه: مذهب خواصّ الشيعة و أهل الاستبصار منهم في شهر رمضان أنّه لا ينقص عن ثلاثين يوما أبدا، و الأخبار في ذلك موافقة للكتاب، و مخالفة للعامّة، فمن ذهب من ضعفة الشيعة إلى الأخبار التي وردت للتقيّة في: «أنّه ينقص و يصيبه ما يصيبه الشهور من النقصان و التمام»، اتّقي كما تتّقى العامّة، و لم يكلّم إلّا بما يكلّم به العامّة، و لا قوّة إلّا بالله.» ( الخصال، جلد 2 صفحه 531)
به نظر با وجود قرائن بسیار زیاد بی انصافی است که مرحوم صدوق را از اصحاب العدد به حساب آوریم. بله احتمال دارد ایشان در ابتدا از اصحاب العدد بوده باشند که بعدا از این نظریه برگشته اند مانند مرحوم مفید که بنابر نسبتی که به ایشان می دهند ابتدا از اصحاب العدد بوده است و کتابی درباره آن تالیف کرده بوده به نام لمح البرهان و بعد از آن قول برگشته و کتاب مصباح النور را در رد آن نوشته است.
مرحوم سید طاوس در کتاب اقبال از شیخ مفید در آن کتاب که اکنون در دست ما نیست علمای قائل به عدم نقصان ماه رمضان را اینگونه نقل می کند:
« سيّدنا و شيخنا الشريف الزكيّ أبي محمّد الحسني (أدام الله عزّه)، و شيخنا الثقة الفقيه أبي القاسم جعفر بن محمّد بن قولويه (أيّده الله تعالى)، و شيخنا الفقيه أبي جعفر محمّد بن عليّ بن الحسين بن بابويه، و شيخنا أبي عبد الله الحسين بن عليّ بن الحسين (أيّدهما الله)، و شيخنا أبي محمّد هارون بن موسى (أيّده الله).» ( اقبال الاعمال، جلد 1، صفحه 33)

با مراجعه به کتب اصحاب درمی یابیم که اصحاب العدد عدد بسیار کم و شاذ از اصحاب بوده اند.
مرحوم سید مرتضی می فرماید:
« و اعلم أن هذه مسألة إذا تأملت علم أنها مسألة إجماع من جميع المسلمين و الإجماع عليها هو الدليل المعتمد، لان الخلاف فيها انما ظهر من نفر من أصحاب الحديث المنتمين إلى أصحابنا » (رسائل شریف المرتضی، جلد 2 صفحه 18)
مرحوم علامه نیز در مختلف بر این مساله صحه گذاشته و می فرمایند:
« مسألة: نقل السيد المرتضى عن قوم شذاذ من أصحابنا انّ شهر رمضان تام أبدا. » (مختلف الشیعة، جلد 3 صفحه 500)
خلاصه کلام اینکه شمردن مرحوم صدوق از اصحاب العدد به طور قاطع اشتباه است و اگر ایشان چنین قولی را هم داشته اند یقینا از آن عدول کرده است.
بسیار جالب و مفید بود